FIP bij katten: symptomen en nieuwe behandelmogelijkheden
In het kort: FIP bij katten was vrijwel altijd dodelijk, maar nieuwe antivirale middelen zoals GS-441524 bieden nu echte genezingskansen.
Wat is FIP bij katten?
FIP (feline infectieuze peritonitis) is een ernstige ziekte bij katten die ontstaat wanneer het veelvoorkomende, meestal onschuldige feline coronavirus in het lichaam muteert naar een agressieve vorm; typische signalen zijn aanhoudende koorts, gewichtsverlies en een opgezette buik of benauwdheid. Vroeger was FIP vrijwel altijd fataal, maar nieuwe antivirale middelen op basis van GS-441524 (verwant aan remdesivir) bieden sinds enkele jaren een reële genezingskans. FIP ontstaat uit een veelvoorkomend en op zichzelf vrij onschuldig virus: het feline coronavirus. Dit coronavirus (dat niets te maken heeft met het coronavirus dat mensen ziek maakt) komt bij veel katten voor, vooral in huishoudens of opvangcentra met meerdere katten, en veroorzaakt meestal alleen milde, kortdurende diarree of helemaal geen klachten. Bij een klein deel van de besmette katten muteert het virus echter in het lichaam tot een agressievere vorm die FIP veroorzaakt. Waarom dit bij de ene kat wel gebeurt en bij de andere niet, is nog niet volledig opgehelderd, maar jonge katten, kittens uit een drukke omgeving en bepaalde rassen lijken een hoger risico te lopen.
Twee vormen van FIP
Er wordt onderscheid gemaakt tussen de 'natte' vorm, waarbij vocht zich opstapelt in de buik- of borstholte waardoor de buik opzwelt of de kat moeilijk ademt, en de 'droge' vorm, waarbij zich kleine knobbeltjes (granulomen) vormen in organen zoals de lever, nieren, ogen of het zenuwstelsel. Sommige katten vertonen een mengvorm. Beide vormen gaan vaak gepaard met aanhoudende, wisselende koorts die niet reageert op gewone antibiotica, gewichtsverlies, lusteloosheid en verminderde eetlust.
Symptomen
- Aanhoudende koorts die op en neer gaat en niet reageert op antibiotica
- Gewichtsverlies ondanks normale of verminderde eetlust
- Opgezette, bolle buik (natte vorm)
- Benauwdheid door vocht rond de longen (natte vorm)
- Geelzucht (gele verkleuring van ogen en tandvlees) in ernstige gevallen
- Troebele ogen, oogontsteking of neurologische symptomen zoals wankel lopen of toevallen (droge vorm)
- Algehele lusteloosheid en groeiachterstand bij kittens
Diagnose
FIP is helaas niet altijd eenvoudig met zekerheid vast te stellen. De dierenarts combineert bloedonderzoek, beeldvorming (echo, röntgen), analyse van opgehoopt vocht en soms gespecialiseerd PCR-onderzoek om tot een waarschijnlijkheidsdiagnose te komen. Leeftijd (vooral kittens en jonge katten tot twee jaar), herkomst (bijvoorbeeld uit een nest of opvang met meerdere katten) en het ziektebeeld spelen allemaal een rol in de inschatting.
Wanneer is het spoed?
Een kat met aanhoudende onverklaarde koorts, een snel opzwellende buik of plotselinge benauwdheid moet zo snel mogelijk worden onderzocht. Bij vocht rond de longen kan de ademhaling binnen korte tijd ernstig verslechteren, wat direct medisch ingrijpen vereist.
Behandeling: van bijna altijd dodelijk naar behandelbaar
Tot enkele jaren geleden was FIP voor vrijwel elke kat dodelijk, en bestond de 'behandeling' vooral uit ondersteunende zorg en uiteindelijk afscheid nemen. Dit beeld is de afgelopen jaren veranderd door de ontwikkeling van antivirale middelen op basis van de stof GS-441524 (nauw verwant aan remdesivir, bekend van de behandeling van andere virusinfecties). Deze middelen remmen de vermenigvuldiging van het gemuteerde virus en hebben bij een groot deel van de behandelde katten tot volledig herstel geleid, ook bij katten die eerder als terminaal werden beschouwd. De behandeling bestaat meestal uit dagelijkse injecties of tabletten gedurende tachtig dagen, met nauwkeurige opvolging en bloedcontroles. Deze middelen zijn niet in alle landen en klinieken op dezelfde manier officieel geregistreerd en beschikbaar, en de behandeling kan intensief en kostbaar zijn, maar de kans op genezing is tegenwoordig voor veel katten reëel. Bespreek met de dierenarts wat lokaal de mogelijkheden en kosten zijn.
Preventie
Er is geen volledig sluitende preventie, omdat het onderliggende coronavirus zo wijdverspreid is. Het risico kan wel worden verlaagd door overbevolking en stress bij katten te vermijden, kattenbakken schoon en goed verspreid te houden (minder kattenbakken dan katten vergroot de kans op besmetting via ontlasting), en nieuwe katten rustig te introduceren. Een specifiek FIP-vaccin wordt in de praktijk weinig gebruikt vanwege beperkte effectiviteit.
Is dit uw vakgebied?
Dit artikel is geschreven op basis van algemene diergeneeskundige kennis. Bent u dierenarts of specialist op dit gebied? Claim dit artikel om uw naam, praktijk en contactgegevens eraan te koppelen als vakinhoudelijk aanspreekpunt voor lezers — en lever desgewenst uw eigen tekst en foto's aan.
Geclaimd door: — (nog niet geclaimd)
Mist u een onderwerp?
Staat een vraag, ziektebeeld of onderwerp hier nog niet behandeld? Draag zelf een artikel of onderwerp aan — als dierenarts, specialist of gewoon als huisdiereigenaar met een goede suggestie. Vakinhoudelijke bijdragen van dierenartsen worden bij plaatsing voorzien van naam en praktijkvermelding.