Cushing en Addison bij honden: bijnierziekten vergeleken
In het kort: Cushing geeft te veel, Addison te weinig bijnierhormoon bij honden. Verschillende symptomen, verschillende behandeling, beide goed te managen.
Wat is het verschil tussen Cushing en Addison bij honden?
Cushing (hyperadrenocorticisme) en Addison (hypoadrenocorticisme) zijn tegenovergestelde bijnierziekten bij honden. Bij Cushing maken de bijnieren te veel cortisol aan, wat leidt tot veel drinken en plassen, een hangbuik en haaruitval. Bij Addison maken de bijnieren juist te weinig cortisol (en aldosteron) aan, wat zwakte, braken en in ernstige gevallen een levensbedreigende crisis veroorzaakt. Beide aandoeningen zijn met levenslange medicatie goed te behandelen, maar vereisen een andere aanpak.
Boven elke nier van een hond ligt een klein orgaan, de bijnier, dat onder andere cortisol aanmaakt: een hormoon met invloed op stressreacties, stofwisseling, immuunsysteem en bloeddruk. Omdat Cushing en Addison in feite tegenovergestelde verstoringen van hetzelfde systeem zijn, zien ze er in de praktijk heel anders uit.
Wat zijn de symptomen van Cushing bij honden?
Wat veroorzaakt Cushing bij honden?
Cushing ontstaat meestal op een van twee manieren. Het vaakst (zo'n 80 tot 85 procent van de gevallen) is er een klein, meestal goedaardig gezwelletje in de hypofyse, het kliertje in de hersenen dat de bijnieren aanstuurt. De andere oorzaak is een tumor in de bijnier zelf, die zelfstandig te veel cortisol aanmaakt. Daarnaast kan Cushing-achtige symptomen ontstaan door langdurig gebruik van corticosteroïden (iatrogene Cushing).
Herkenningssignalen van Cushing
- Veel meer drinken en plassen dan normaal
- Een opvallend grotere eetlust
- Een hangbuik, vaak met verminderde spiermassa op de poten
- Dunner, breekbaarder wordende huid en haaruitval, vooral op de flanken
- Lusteloosheid, maar soms ook juist rustelozer gedrag
Omdat deze symptomen vaak langzaam opbouwen, worden ze nogal eens afgedaan als 'gewoon ouder worden'.
Hoe wordt Cushing bij honden behandeld?
De diagnose wordt gesteld met bloedonderzoek, hormoontests (zoals de ACTH-stimulatietest of de lage-dosis dexamethasontest) en vaak een buikecho. Bij de hypofyse-vorm wordt meestal gekozen voor medicatie die de cortisolproductie remt, levenslang en onder regelmatige controle. Bij een bijniertumor kan een operatie een optie zijn. Cushing is meestal niet te genezen, maar goed te managen: met de juiste medicatie kunnen honden nog jarenlang een goede kwaliteit van leven hebben.
Wat zijn de symptomen van Addison bij honden?
Wat veroorzaakt Addison bij honden?
Bij Addison werken de bijnieren onvoldoende, meestal doordat het eigen immuunsysteem bijnierweefsel beschadigt. Hierdoor ontstaat een tekort aan cortisol en vaak ook aldosteron, een hormoon dat de zout- en vochtbalans regelt. Addison treft relatief vaak jongere tot middelbare honden en komt iets vaker voor bij rassen als de Nova Scotia Duck Tolling Retriever, de Poedel en de Dobermann.
Herkenningssignalen van Addison
- Wisselende lusteloosheid en zwakte, soms met goede en slechte dagen
- Verminderde eetlust, braken of diarree
- Gewichtsverlies
- Trillen of niet goed kunnen opstaan
- Bij een acute, ernstige episode (Addison-crisis): plotse collaps, een zeer lage hartslag, uitdroging en shock
Wanneer is Addison bij honden een spoedgeval?
Een Addison-crisis is levensbedreigend en vereist onmiddellijke dierenartshulp: infusen om de vocht- en zoutbalans te herstellen en spoedmedicatie met hormonen. Honden die al bekend zijn met Addison en plotseling instorten of extreem zwak worden, moeten direct gezien worden.
Hoe wordt Addison bij honden behandeld?
De diagnose wordt bevestigd met bloedonderzoek naar zoutwaarden (natrium en kalium) en de ACTH-stimulatietest. De behandeling bestaat uit levenslange hormoonvervanging, vaak als periodieke injectie of dagelijkse tablet. Met de juiste dosering en regelmatige controle kunnen honden met Addison een vrijwel normaal leven leiden.
Is Cushing of Addison bij honden te voorkomen?
Voor beide ziekten bestaat geen directe preventie, omdat het vaak gaat om spontane tumoren of immuunreacties. Wel is het belangrijk corticosteroïden nooit abrupt te stoppen zonder overleg met de dierenarts, om iatrogene Cushing en bijniruitval te voorkomen. Alertheid op de eerste, vage signalen en tijdig bloedonderzoek bij oudere of chronisch vermoeide honden helpt om beide aandoeningen vroeg op te sporen.
Leven met een hond met Cushing of Addison
Een diagnose van Cushing of Addison betekent niet dat het einde van een vrolijk hondenleven in zicht is. Bij beide aandoeningen draait het vooral om een goede samenwerking met de dierenarts: de juiste dosering vinden, trouw de controleafspraken nalopen en op tijd ingrijpen bij veranderend gedrag. Houd een logboek van drinkgedrag, eetlust en energieniveau bij, zeker in de eerste maanden na de diagnose, dit maakt het voor de dierenarts makkelijker om de medicatie goed af te stellen. Bij Addison is het verstandig om altijd een kleine voorraad extra cortisonmedicatie en de contactgegevens van de dierenarts bij de hand te hebben, voor het geval er onverwacht stress optreedt, zoals een logeerpartij, verhuizing of dierenartsbezoek voor iets anders.
Is dit uw vakgebied?
Dit artikel is geschreven op basis van algemene diergeneeskundige kennis. Bent u dierenarts of specialist op dit gebied? Claim dit artikel om uw naam, praktijk en contactgegevens eraan te koppelen als vakinhoudelijk aanspreekpunt voor lezers — en lever desgewenst uw eigen tekst en foto's aan.
Geclaimd door: — (nog niet geclaimd)
Mist u een onderwerp?
Staat een vraag, ziektebeeld of onderwerp hier nog niet behandeld? Draag zelf een artikel of onderwerp aan — als dierenarts, specialist of gewoon als huisdiereigenaar met een goede suggestie. Vakinhoudelijke bijdragen van dierenartsen worden bij plaatsing voorzien van naam en praktijkvermelding.